Konusunu Oylayın.: Muhammed Ferid Vecdi kimdir?

5 üzerinden 5.00 | Toplam : 1 kişi
Muhammed Ferid Vecdi kimdir?
  1. 19.Mayıs.2012, 06:04
    1
    Misafir

    Muhammed Ferid Vecdi kimdir?

  2. 21.Mayıs.2012, 17:56
    2
    Hoca
    Moderatör

    Profili:
    Üyelik Tarihi: 06.Şubat.2007
    Üye No: 11
    Mesaj Sayısı: 29,585
    Rep Derecesi:
    Tecrübe Puanı: 335
    Bulunduğu yer: çalışma odam:)

    Cevap: Muhammed Ferid Vecdi kimdir?




    FERİD VECDİ

    Muhammed Ferîd Vecdî (1878-1954) Mısırlı ilim ve fikir adamı.
    1878 yılında İskenderiye'de dünyaya geldi. 1875 veya 1876"da doğduğu da söylenir. İlk ve orta öğrenimini İskende¬riye'de yaptı. On altı yaşında iken baba¬sının memur olarak tayin edildiği Dim¬yata gitti. Burada yörenin seçkin âlim¬lerinin dinî sohbetlerine katıldı ve dinî konulara ilgi duymaya başladı. Üç yıl son¬ra Süveyş'e geçti; kısa sürede Fransızca öğrendi. Orta öğreniminden sonra res¬mî öğrencilik yapmadan dinî ve içtimaî ilimlerde kendini yetiştirdi. Batılılara İs¬lâm dinini tanıtmak amacıyla önce Fran¬sızca olarak yazıp ardından el-Felsefe-tü'1-hakka fî bedâ'i'i'l-ekvûn adıyla Arapça'ya çevirdiği bir risaleyi genç ya¬şında yayımladı (1895) Aynı yıl içinde yaz¬dığı Tatbîku'd-diyaneti İslâmiyye calâ nevâmîsi'l-medeniyye adlı eseriyle ilim çevrelerinde tanınmaya başladı. Bir yıl sonra el-Hayât dergisini çıkardı. Bu sı¬rada el-Livâ ve el-Mü'eyyed gibi ga¬zetelerde yazılar yazdı. 1901'de ünlü ki¬tabı el-Hadîkatü'1-fikriyye ve Kasım Emîn'in görüşlerine reddiye olarak el-Meretü'l-müslime adlı eserlerini yayım¬ladı; ardından el-îslâm fî 'asri'l-cilm ve Şafvetü'l- irfan fî tefsiri'I-Kur^ân'ı yazdı. Ayrıca Fransızca Larousse'tan ve Arapça ansiklopedilerden faydalanarak Kenzü'l-'ulûm ve'I-Iuğa'smı hazırla¬dı. 1905'te Kahire'ye gitti ve tasarladı¬ğı yayımları gerçekleştirebilmek için bir matbaa kurdu. Bir yıl sonra el-Hayât dergisini İslâmî ve felsefî bir muhteva ile yeniden yayın hayatına soktu. Abbas Mahmûd el-Akkâd ile birlikte ed-Düs-tûr gazetesini çıkardı ve bunu birkaç yıl devam ettirdi. Kısa zamanda Mısır'ın önemli bir ilim ve fikir adamı haline ge¬len Ferîd Veçdî. Cemâleddîn-i Efgânî ve Muhammed Abduh'un etkisinde kala¬rak yazdığı yazılarla ününü İslâm âlemi¬ne yaydı. 1918 yılında tek başına Dâ'i-retü'I-ma'ârifi'l- karni'l-'işrîn adlı meş¬hur ansiklopedisini tamamladı. Bundan sonra el-Ehrâm, el-Muktetaf, el-Hilâl, el-Cihâd, el-Beridul-İslâmî gibi ga¬zete ve dergilerde materyalizmin tenki¬dine, aklın ve bilimin üstünlüğüne dair kaleme aldığı yazılarla ilim ve kültür fa¬aliyetlerine devam etti. 1933te önce¬den Nûrü'l-İslâm adıyla çıkarılan Me-celletü'l-Ezher dergisinin yöneticiliğine getirildi. 1952 yılına kadar bu görevi yü¬rüttü. Bu devrede 500'e yakın makale yazdı. Yazılarında din ve bilimi uzlaştırmaya, İslâm düşüncesini yeniden can¬landırmaya çalıştı. Hayatının son iki yılı¬nı münzevi bir şekilde geçiren Ferîd Vec¬dî Kahire'de vefat etti.
    Ferîd Vecdî felsefe, kelâm ve tefsir ala¬nındaki eserlerinin yanı sıra el-Vecdiy-yât adlı "makâmât" türü hikayeleriyle Arap edebiyatında da önemli bir şahsi¬yet kabul edilir. Bir taraftan çağdaş İs¬lâm düşüncesini ilim ve akıl temeline da¬yandırmaya çalışıp yenilikçi hareketin öncüleri arasında yer alırken diğer ta¬raftan hem genel anlamda İslâm âlemi¬ni etkisi altına alan materyalist felsefe¬ye karşı, hem de Fi'ş-Şicri'1 -câhiliadlı eserinde Kur'an'ın i'câzına itiraz eden Tâhâ Hüseyin ile kadının statüsünün çağ¬daş Batılı değer yargılarına göre belirlenmesi gerektiğini ileri süren Kasım Emîn'e karşı Kur'an'ın üstünlüğünü ve İslâm'ın kadına bakışını savunup yozlaş¬mayı reddeden bir çizgi takip etmiştir. İslâm dininin evrenselliği, İslâm mede¬niyetinin Batı medeniyetinden üstün oluşu, ruhanî âlemin varlığı, materyaliz¬min çelişkileri ve İlimle din arasındaki uyum konuları üzerinde önemle duran Ferîd Vecdî, İslâmiyet'in akıl ilkelerine göre anlaşılması ve âlimlerin yorumlan vasıtasıyla dine yapılan ilâvelerin ayıklanması gerektiğini bazan aşırılığa ka¬çacak derecede hararetle savunmuştur. Ona göre müslümanların içine düştüğü içtimaî ve siyasî zayıflığın sebebi, ilim¬den uzaklaşıp atalarından aldıkları mi¬rası aynen taklit etmekle yetinmeleri. nasları mezhepçi bir yaklaşımla te'vile tâbi tutmalarıdır. Esasen ilim öğrenme¬yi emreden dinin ilimle çatışması müm¬kün değildir. Ne kadar ileri merhaleler katedilirse edilsin ilim insanı ruhen hu¬zura kavuşturmada asla dinin yerini ala¬maz [665]. Ancak gerçek din. insanın selim ya¬ratılışına paralel evrensel ilkeler içeren ve hurafelere yer vermeyen İslâmiyet'tir. İs¬lâm'ın farklı dillere, ırklara ve kültürle¬re mensup milletlerce kabul edilmesi ve kısa zamanda dünyanın her tarafına ya¬yılması da bunu göstermektedir.
    Son devir müfessirleri arasında zikre¬dilen Ferîd Vecdî Kur'ân-ı Kerîm'i tefsir ederken âlimlerce üzerinde ittifak edi¬len mânaları tercih etmiş, nüzul sebep¬lerini ve nesih faktörünü dikkate almak¬la birlikte modern ilmin verileriyle ka-nıtlanamayacağı düşüncesiyle mucizele¬re ve âhiret konularına ilişkin âyetleri müteşâbih kabul etmiş, bazı âyetleri il¬mî bir kanun zannettiği evrim teorisine uygun olarak te'vil etmiş, bu arada Dozy ve Carlayl gibi Batılı yazarların Kuranın üslûbuna dair itirazlarını da reddetme¬ye çalışmıştır. [666]
    Ferîd Vecdî İslâm âleminde yaygın ta-savvufı anlayışı da eleştirmiştir. Ona gö¬re nitelikleri Kur'an'da ve sahih hadis¬lerde belirtilen velî, elinden geldiğince ilâhî emirlere uymaya çalışan mümin¬den ibarettir. Sûfîlerin velîlik ve buna bağlı tevessül anlayışları konusunda nas-larda açık bilgiler bulunmayıp bunlar İs¬lâm'ın bünyesine sonradan dahil edil¬miştir. [667]
    Ferîd Vecdînin asıl meşhur olduğu alan kelâm ilmidir. İtikadî konularda aklî de¬liller kullanan Ferîd Vecdî, muhtemelen pozitivist ilmî atmosferin etkisiyle iman esaslarını duyu verilerine dayanan delil¬lerle kanıtlamaya çalışmış, klasik şekliy¬le yetersiz bulduğu kelâm ilminde mo¬dern ilimlere paralel olarak yenilikler yapmak istemiştir. Fikrî mücadelelerin¬de daha çok materyalizmin tenkidi üze¬rinde duran Ferîd Vecdî, müslümanların mezhep taassubuyla oluşan inançlardan kurtulmadıkça itikadî ve içtimaî prob¬lemlerini çözemeyeceklerine inanmıştır.
    Onun dikkat çeken itikadî görüşleri şöy¬lece özetlenebilir:
    1- Ulûhiyyet. Her insan Allah'ın varlığı¬nı fıtrî ve zarurî bir şekilde bilebilir. Zira illiyet ilkesini bütün varlığa uygulayan herkes Allah'ın varlığına ulaşır. O'nun varlığına inanmayanların illiyet ilkesini reddetmeleri gerekir; bu ise ilmi inkâr etmekle aynı anlama gelir. Bilim ilerle¬dikçe evrendeki düzenin aşkın bir bilgi ve kudretin eseri olduğu daha kesin bir şekilde anlaşılacağından Allah'ın varlı¬ğına dair mantıkî deliller pekişecektir. İlâhî sıfatların mahiyeti konusunda akıl yürüterek bir sonuca varmak oldukça zordur. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm insanla¬rın bu noktada yetersiz olduğunu haber vermiştir. Bununla birlikte Ferîd Vecdî sıfatlar konusunda tenzih ilkesini akla daha yatkın görür. [668]
    Ferîd Vecdî'ye göre materyalistlerin isbât-ı vâcib delillerine yaptıkları itiraz¬ların ilmî bir değeri bulunmadığı gibi kendi felsefelerini kanıtlayan ciddi de¬lilleri de yoktur. Zira onlar cansız mad¬deden hayatın çıkmasına, insanlarda var olan düşünme, bilgi üretme, sevme, öf¬kelenme gibi gayri maddî özelliklerin kaynağını ve evrende hâkim olan kanun¬ların koyucusunu maddeye dayandırma¬larına mâkul bir açıklama getirememiş¬lerdir. Varlığın kaynağını maddeye da¬yandırma fikri yeni gelişmeler karşısın¬da da hiçbir değer taşımamaktadır. Zi¬ra Avrupa'da yapılan psikolojiye dair araştırmalar ve herkesin gözü önünde gerçekleştirilen ruh çağırma celseleri bü¬tün varlığın maddeye indirgenemeyece¬ğini, madde ötesi âlemlerin de mevcut olduğunu kesinlikle kanıtlamıştır [669]. Ferîd Vecdî, materyalizmi eleştirmesine karşılık evrim teorisinin esasını teşkil eden "tabii ayıklama" fikrini Kur'an'a uygun bulmuş ve bazı âyetleri bu görü¬şü teyit eden deliller arasında zikretmiş¬tir. [670]
    2- Kulların Fiilleri ve Kader. Ferîd Vecdî âyetlere dayanarak ilâhî iradenin, dola¬yısıyla kaderin mutlak geçerli olduğunu kabul etmekle birlikte kaderle insanın sorumluluğunu bağdaştırmanın güçlü¬ğünü de görmektedir. Ona göre bu güç¬lük ilâhî irade ve takdirle insanların fi¬illeri arasındaki ilişkinin mahiyetini, âhi-ret hayatı ile insanın bu dünyadaki fiil¬leri arasındaki münasebetin esasını, ay¬rıca varlık ve olayların teşekkülüne dair nizamın hakikatini bilmenin imkânsızlığından kaynaklanmaktadır. [671]
    3- Nübüvvet. Peygamberliğin gerçekli¬ği ve vahyin imkânına dair aklî delillerin bulunduğunu kabul etmekle birlikte Fe¬rîd Vecdî, çağımız insanının deneysel ka-nıtiara önem verdiğini dikkate alarak peygamberlik ve vahyin bu yoldan da kanıtlanması gerektiğini düşünür. Nite¬kim hayvanların döllenme, üreme, bes¬lenme gibi işlevleriyle ilgili olarak yeter¬li ölçüde bilgilerle donatılmış oldukları müşahede edilmektedir. Bu bilgilerin onlara akıl ve duyular dışında bir yolla geldiğinde şüphe yoktur ve bu yol da il¬hamdır. Materyalistlerin bu tür bilgileri içgüdüye dayandırmaları sonucu değiş¬tirmez. İnsanlar içinde yüksek bir ruhî melekeye sahip olanlara da ilham yo¬luyla bilgiler gelmesi mümkün ve vâki-dir. Nitekim Eflâtun, Voltaire, Victor Hu-go gibi eski ve yeni bazı düşünürler, dâ¬hilerin sıradan insanlardan farklı olarak akıl ve duyuların etkisi dışında aniden gerçekleşen bir sezgi veya ilhamla bazı bilgilere eriştiklerini kabul etmişlerdir. Ferîd Vecdfye göre dâhilerdeki bu özel bilgilerin kaynağı da madde ötesi âlem¬dir. Böyle bir âlemin varlığı ruh çağırma celselerinde tecrübî olarak kanıtlanmış¬tır. Zira bu celselerde, adı ne olursa ol¬sun madde dışı bazı varlıklarla irtibat kurulduğu görülmektedir. Bütün bun¬lar, insanlar arasında Allah'tan vahiy al¬maya elverişli olan yüksek ruhî merte¬beye sahip bir zümrenin bulunabileceğini ve bunların da nebî veya resul diye adlandırılan şahsiyetlerden oluştuğunu gösteren hissî delillerdir. [672]
    Ferîd Vecdî, gençlik dönemlerinde mo¬dern ilmin verileriyle doğrulanamadık-ları gerekçesiyle mucizelere dair nasları te'vii etmekle birlikte daha sonra kale¬me aldığı bazı eserlerinde yüksek ru¬hî güce sahip bulunan peygamberlerin maddeye tesir edebileceklerini belirte¬rek mucizeleri mümkün görmüş, hak¬kında kesin nas bulunmadığı için isrâ ve mi'racın bedenen değil ruhen vuku bulduğunu savunmuştur [673]. Ona göre Hz. Peygamber'in nü¬büvvetine ilişkin en büyük delil, önce Arap toplumunda, ardından da başka milletlerde kısa zamanda büyük bir si¬yasî ve içtimaî inkılâbın gerçekleşmesi¬ni sağlayan Kur'ân-ı Kerîm'dir. Kur'an'ın i'câzını kanıtlayan en güçlü delil de bu İnkılâbı gerçekleştiren zengin muhteva¬sı ve evrensel tesiridir [674]. Hz. Peygamber'in bütün insanlara hakka ve doğruya uymayı, sab¬retmeyi, yeryüzünde bozgunculuk yap¬maktan sakınmayı, sevgi ve yardımlaş¬ma gibi üstün ahlâkî erdemlerle bezen¬meyi, kötülüklerden arınmayı tavsiye et¬mesi ve bu öğretilere dayalı bir toplum düzeni kurması onun gerçek peygamber olduğunun diğer delilleridir. [675]
    4- Âhiret. Bütün semavî dinler âhiret âleminin varlığında müttefik olup insan¬ları bu âleme karşı hazırlıklı olmaya da¬vet etmişlerdir. Eğer yapılan amellerin karşılıklarının verileceği bir âhiret âlemi olmasaydı bu davetlerin bir anlamı kal¬mazdı. Ferîd Vecdî, zarûriyyât-ı dîniyye-den olan âhiretin ispat konusunda Arap müellifleri içinde en çok eser telif eden¬lerden biri olduğunu söylemesine rağ¬men Mustafa Sabri Efendi onun ölüm¬den sonra dirilişi önce inkâr edip buna ilişkin nasları te'vile tâbi tuttuğunu, an¬cak daha sonra sanki sadece ruhanî di¬rilişe inanır göründüğünü iddia etmiştir. [676]
    XX. yüzyılın ilk yarısında dine karşı ya¬pılan tenkitleri. Batılı ilim adamları ile düşünürlerin görüşlerinden faydalana¬rak cevaplandırmaya çalışan Ferîd Vec¬dî dinî düşünceye dinamizm kazandıran bir şahsiyettir. Dinle ilmi ve akh uzlaş¬tırmaya çaba sarfetmesine rağmen iti¬kadî problemlere rasyonel bir yaklaşım¬dan ziyade onları sensüalist bir anlayış¬la çözmeye gayret etmiş, yani dini göz¬lem ve deneyi esas alan metotlarla te-mellendirmek istemiştir. Ferîd Vecdî, Cemâleddîn-i Efgânî ve Muhammed Ab-duh'un öncülüğünü yaptığı yenilikçi akı¬mın içinde yer alarak özellikle mater¬yalizme karşı mücadele vermiş, bu se¬beple de ilim adına ileri sürülen teorile¬rin etkisinde kalmıştır. Evrim teorisinin Kur'an'la uyuştuğunu kanıtlamaya ça¬lışması da bunu göstermektedir. Şarki¬yatçılar tarafından İslâmiyet'e yönelti¬len tenkitleri cevaplandırıp İslâm'ın ye¬niliklere açık bir din olduğunu savunma¬sıyla da dikkat çekmiştir. Ferîd Vecdî'-nin görüşleri İslâm âleminde yankılar uyandırmış; Abbas Mahmûd el-Akkâd, Muhammed Ahmed el-Gamrâvî, Muhib-büddin el-Hatîb. Muhammed Hüseyin Heykei ve Muhammed Tevfik Ahmed gi¬bi çağdaş Mısırlı âlimler üzerinde etkili olmuştur.
    Ferîd Vecdî, başta Mustafa Sabri Efen¬di olmak üzere çeşitli âlimlerce tenkit edilmiştir. Bu tenkitler daha çok, Türki¬ye'deki inkılâpları ve Batılılaşma hare¬ketlerini kesin bilgi sahibi olmadan tas¬vip etmesi, Batı'da yürütülen ruh çağır¬ma faaliyetlerine önem vermesi, dinî me¬tinleri kanıtlanmamış ilmî teorilerin ışı¬ğında yorumlaması, pozitivist atmosfe¬rin etkisiyle hissi mucizeleri inkâr etme¬si, materyalizmi reddederken pozitivist metottan hareket etmesi, aklen imkân¬sız görünen hususları mümkün hale ge¬tirebileceğine inanacak derecede bilime güvenmesine karşılık dinin haber verdi¬ği bazı hususları imkânsız kabul etmesi ve ilmin sınırlarını neredeyse dini de içi¬ne alacak şekilde genişletmesi gibi nok¬talarda toplanmaktadır.

    Eserleri.

    a- Tefsir.
    1- el-Muşhafül-mü-fesser [677]. Müfessİrlerin icmâı-nın bulunduğu görüşlere dayanılarak hazırlanmış, üslûbu sade. muhtasar bir tefsirdir.
    2- Şafvetul-'irfan ti tefsîri'l-Kur'ân [678]. Kur'an tarihi hak¬kında geniş bilgiler ihtiva eden eser Mu-kaddimetü 1 -Mushafi 1 - m üfesser adıy¬la da bilinir.
    3- el-Edilletü'l'CHmiyye calâ cevâzi tercemeti'l-Kur'ân. [679]
    b- Kelâm.
    1- el-Hadîkatü'1-fikriyye fîişbâti vücûdi'llâh biî-berâhîni't-ta-bfiyye [680]. Dâ'iretü'l-macârif"m "Allah" maddesi içine derce-dilen eser. Mehmed Akif Ersoy tarafın¬dan Hadîko-i Fikriyye adıyla Türkçe'¬ye çevrilerek Sırât-ı Müstakîm'üe ya¬yımlanmıştır (H/27-48 11324-13251).
    2- el-İslöm fî 'aşri'I- 'ilm [681]. İnsanın mahiyeti, Hz. Peygamber'in şahsiyeti. Kur'ân-ı Kerîm'in i'câzı, İslâm'ın haki¬kati, keramet ve harikulade olaylar, İs¬lâmiyet ve Batı medeniyeti gibi konuları ihtiva eder.
    3- el-İslâm dînü'1-mede-niyye [682]. el-Medeniy-ye ve'l-İslâm, Tatbîku'd- diyâneti'l-İslâmiyye, el-İslâm dînü'l-ciîm ve'l-medeniyye adlarıyla da bilinen eser, Ab¬dullah Bâbî tarafından Diyânet-i İslâ-miyye'nin Kavöid-i Medeniyyeye Tat¬biki veya Burhân-ı Sâtı' [683], Kadir Zâkirî tarafından da Medeniyyet ve İslâm [684] adıyla Türkçe'ye tercüme edilmiş, ayrıca Urduca ve Fars¬ça'ya da çevrilmiştir. [685]
    4- el-İslâm dînü'I-hidâye ve'1-ıs¬lâh [686]. Din, vahiy, insanların dine olan ihtiyacı, İslâm şeriatı gibi konuları ihtiva etmekte olup el-İslâm dî-nün hâlid adıyla da bilinir. Eser Tâhir et-Tınâhî tarafından yeniden düzenle¬nerek neşredilmiştir. [687]
    5- el-Mer'etü'l-müslime [688]. İslâm'ın kadına bakışını tenkit etmek amacıyla Kasım Emîn tarafından yazı¬lan el-Mer'etü'l-cedide adlı esere red¬diyedir. Mehmed Akif Ersoy eseri Müs¬lüman Kadını adıyla Türkçe'ye çevirmiş [689], bu tercüme ayrıca Sırât-ı Müstakîm'üe de yayımlanmıştır (1/3-19 |1324|).
    6- Nakdü Kitâb Fi'ş-Şi'ri'l-câhiîî. Kur'an'daki kıssaların hayalî ol¬duğunu, ayrıca Arap edebiyatına dair kaynaklarda Câhiliye devrine nisbet edi¬len şiirlerin bu döneme ait olmadığını iddia eden Tâhâ Hüseyin'in Fi'ş-Şi'ri'l-câhilî adlı eserine reddiyedir. Her iki eser bir arada yayımlanmıştır. [690]
    7- es-Sîretü'1'Muhammediyye. Çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan ve Mu¬hammed Receb Beyyûmî tarafından bir araya getirilen makalelerinden oluşmuş¬tur. [691]
    8- Lord Kromer ve'î-İslâm [692]. İslâm'ın içti¬maî ve siyasî bir nizam kurmaktan mah¬rum olduğunu İddia eden müsteşrik Lord Kromer'e reddiyedir.
    9- Sefîrü'î - İslâm ilâ sâ iri'1-akvam [693]. Dünya çapında düzenlenen bir kongrede İslâ¬miyet'i tanıtmak amacıyla sunduğu teb¬liğdir. Bu tebliğ, Hüsnüzâde Ahmed Ce¬mal tarafından Türkçe'ye çevrilerek Sı-rât-ı Müstakîm'üe yayımlanmıştır (1/ 17-19, 22-24 |1324|).
    c- Felsefe.
    1- Sajd Atlâli'1-mezhebimaddî [694], Materyalizmin ten¬kidine dairdir.
    2- Mecmû':atü'r-resâ:'i-li'l'felsefiyye [695]. Materyalizm ve spiritüalizm gibi felsefî akımların gö¬rüşleriyle ilgili olup eserde materyalizm eleştirilmiştir.
    3- el-Felsefetü'l-hakka fî bedâ'i'i'l-ekvân [696]. İnsan fizyolojisinin ilginç yanları, hayvanlar¬la bitkiler alemindeki şaşırtıcı tezahür¬ler ve bunların Tann'nm varlığına delil oluşları gibi konulan ihtiva eden bu ri¬sale Halil Nimetullah tarafından Felse-fe-i Hakka adıyla Türkçe'ye çevrilerek Sırât-ı Müstakîm'de yayımlanmıştır.
    d- Ansiklopediler ve Edebî Eserler.
    1- Kenzü'i-'tılûm ve'1-luğa [697]. Mısır'da orta dereceli okullarda ders kitabı olarak okutulmuş ansiklo¬pedik bir eserdir.
    2- Dâ'iretü'l-ma'âri-fi'l-karni'l-'işrin. Müellifinin belirttiği¬ne göre. Kenzü'l-'ulûm ve'1-luğa'nm büyük ilgi görmesi üzerine bu alandaki boşluğu doldurmak amacıyla muhteva¬sı daha geniş olan bu eseri tek başına telif etmiştir. Dinî, felsefî, coğrafî ve iç¬timaî ilimlerle dil konusuna ilişkin mad¬deler ansiklopedinin büyük çoğunluğu¬nu teşkil eder. Eserdeki bazı maddeler oldukça uzun olup yeterince araştırıl¬madan ve bazan tek kaynağa dayanıla¬rak yazılmıştır. On cilt olan ansiklopedi ilk defa 1910-1918 yıllarında Kahire'de yayımlanmış, daha sonra da iki baskı¬sı yapılmıştır [698]. Muhammed Hüseyin Heykel, çağ¬daş ansiklopedilerin birçok müellif ta¬rafından hazırlandığını belirterek Dâ3i-retü'l-masarifi ilmî açıdan yetersiz bul¬muştur. [699]
    3- el-Vecdiyyât Makâmâtü Muhammed Ferîd Vecdî. Müellifin ahlâkî ve içtimaî konuları makâme* türünde anlattığı, el-Hayât dergisinde yayımlanan yazılarının bir kısmının Muhammed Abdülmün'im el-Hafâcî ve Abdülazîz Şeref tarafından kitap haline getirilmiş şekildir. [700]
    Muhammed Tâhir el-Hâcirî Muham¬med Ferid Vecdî ve âşâruh [701], Enver el-Cündî de Muhammed Ferîd Vecdî [702] adlarıyla birer mo¬nografi kaleme almışlardır.

    Bibliyografya:

    Ferîd Vecdî. DM, I, 481-562; a.mlf.. el-İs-lâmn'asnl-'itm, Kahire 1350/1932, 1,4,29-32, 253, 261, 286. 296, 339-340, 364-384, 424-435; II, 78-80, 226-227, 243, 247-253, 307, 320-346, 360; a.mlf.. es-Sîretul-Mu-hammediyye [703], Kahire 1413/1993, s. 45-67. 84. 96, 104-105, 129-138, 247, 322; a.mlf.. Mukaddi-metü'l-Muştıafî'l-müfesser. Kahire 1377, s. 6-7, 12, 43-44, 48, 91-94, 102-105, 132-138; a.mlf.. el-Vecdiyyât nşr. Muhammed Abdül¬mün'im el-Hafâcî-Abdülazîz Şerefi, Beyrut 1402/1982, s. 31-44; Serkîs, Mu'cem, II, 1451-1452; Brockelmann. GAL Suppi, III, 324-325; Muhammed Tâhâ el-Hâcirî, Muhammed Ferîd Vecdi ue âşâruh, Kahire 1970; a.mlf, Mecelle-tü'I-ma'hedi'l-buhüş ue'd-dirâsâti'i cArabiy-ye, IV, Kahire 1973, s. 416-417; Enver el-Cün¬dî, Terâcimü't-aSâmi'l-mu'âştrtn. Kahire 1970, s. 353-361; a.mlf. Muhammed FerTd Vecdî, Kahire 1974; a.mlf.. Alâmü'l karni'r-râbic caşer, Kahire 1981. s. 230-235; Mustafa Sabri Efendi, Meuktfü'l-Cakl ue'l-'âiem, Beyrut 1981, I, 25, 64, 106, 117, 156, 169-170, 173, 183, 186, 205, 208, 425-435; II, 74, 123, 280; IV, 5, 9, 10, 135, 209, 402, 405, 409, 410-414, 420, 425-426, 433-434, 440-445, 450-453; Fehd b. Abdurrahman er-Rûmî, Menhecü'l-medreseti'l-cak!iyye'l-hadîse, Beyrut 1407, I, 194-205, 499, 536-539, 560-566, 604-605, 635-663; Abdul¬halîm Üyevs. "Muhammed Ferid Vecdî", Ed-üâ'ü'ş-şerî'a, VIII, Riyad 1397, s. 451-487; SM, 1/3-24 (1324); 11/27-48 (1324-25)



  3. 21.Mayıs.2012, 17:56
    2
    Moderatör



    FERİD VECDİ

    Muhammed Ferîd Vecdî (1878-1954) Mısırlı ilim ve fikir adamı.
    1878 yılında İskenderiye'de dünyaya geldi. 1875 veya 1876"da doğduğu da söylenir. İlk ve orta öğrenimini İskende¬riye'de yaptı. On altı yaşında iken baba¬sının memur olarak tayin edildiği Dim¬yata gitti. Burada yörenin seçkin âlim¬lerinin dinî sohbetlerine katıldı ve dinî konulara ilgi duymaya başladı. Üç yıl son¬ra Süveyş'e geçti; kısa sürede Fransızca öğrendi. Orta öğreniminden sonra res¬mî öğrencilik yapmadan dinî ve içtimaî ilimlerde kendini yetiştirdi. Batılılara İs¬lâm dinini tanıtmak amacıyla önce Fran¬sızca olarak yazıp ardından el-Felsefe-tü'1-hakka fî bedâ'i'i'l-ekvûn adıyla Arapça'ya çevirdiği bir risaleyi genç ya¬şında yayımladı (1895) Aynı yıl içinde yaz¬dığı Tatbîku'd-diyaneti İslâmiyye calâ nevâmîsi'l-medeniyye adlı eseriyle ilim çevrelerinde tanınmaya başladı. Bir yıl sonra el-Hayât dergisini çıkardı. Bu sı¬rada el-Livâ ve el-Mü'eyyed gibi ga¬zetelerde yazılar yazdı. 1901'de ünlü ki¬tabı el-Hadîkatü'1-fikriyye ve Kasım Emîn'in görüşlerine reddiye olarak el-Meretü'l-müslime adlı eserlerini yayım¬ladı; ardından el-îslâm fî 'asri'l-cilm ve Şafvetü'l- irfan fî tefsiri'I-Kur^ân'ı yazdı. Ayrıca Fransızca Larousse'tan ve Arapça ansiklopedilerden faydalanarak Kenzü'l-'ulûm ve'I-Iuğa'smı hazırla¬dı. 1905'te Kahire'ye gitti ve tasarladı¬ğı yayımları gerçekleştirebilmek için bir matbaa kurdu. Bir yıl sonra el-Hayât dergisini İslâmî ve felsefî bir muhteva ile yeniden yayın hayatına soktu. Abbas Mahmûd el-Akkâd ile birlikte ed-Düs-tûr gazetesini çıkardı ve bunu birkaç yıl devam ettirdi. Kısa zamanda Mısır'ın önemli bir ilim ve fikir adamı haline ge¬len Ferîd Veçdî. Cemâleddîn-i Efgânî ve Muhammed Abduh'un etkisinde kala¬rak yazdığı yazılarla ününü İslâm âlemi¬ne yaydı. 1918 yılında tek başına Dâ'i-retü'I-ma'ârifi'l- karni'l-'işrîn adlı meş¬hur ansiklopedisini tamamladı. Bundan sonra el-Ehrâm, el-Muktetaf, el-Hilâl, el-Cihâd, el-Beridul-İslâmî gibi ga¬zete ve dergilerde materyalizmin tenki¬dine, aklın ve bilimin üstünlüğüne dair kaleme aldığı yazılarla ilim ve kültür fa¬aliyetlerine devam etti. 1933te önce¬den Nûrü'l-İslâm adıyla çıkarılan Me-celletü'l-Ezher dergisinin yöneticiliğine getirildi. 1952 yılına kadar bu görevi yü¬rüttü. Bu devrede 500'e yakın makale yazdı. Yazılarında din ve bilimi uzlaştırmaya, İslâm düşüncesini yeniden can¬landırmaya çalıştı. Hayatının son iki yılı¬nı münzevi bir şekilde geçiren Ferîd Vec¬dî Kahire'de vefat etti.
    Ferîd Vecdî felsefe, kelâm ve tefsir ala¬nındaki eserlerinin yanı sıra el-Vecdiy-yât adlı "makâmât" türü hikayeleriyle Arap edebiyatında da önemli bir şahsi¬yet kabul edilir. Bir taraftan çağdaş İs¬lâm düşüncesini ilim ve akıl temeline da¬yandırmaya çalışıp yenilikçi hareketin öncüleri arasında yer alırken diğer ta¬raftan hem genel anlamda İslâm âlemi¬ni etkisi altına alan materyalist felsefe¬ye karşı, hem de Fi'ş-Şicri'1 -câhiliadlı eserinde Kur'an'ın i'câzına itiraz eden Tâhâ Hüseyin ile kadının statüsünün çağ¬daş Batılı değer yargılarına göre belirlenmesi gerektiğini ileri süren Kasım Emîn'e karşı Kur'an'ın üstünlüğünü ve İslâm'ın kadına bakışını savunup yozlaş¬mayı reddeden bir çizgi takip etmiştir. İslâm dininin evrenselliği, İslâm mede¬niyetinin Batı medeniyetinden üstün oluşu, ruhanî âlemin varlığı, materyaliz¬min çelişkileri ve İlimle din arasındaki uyum konuları üzerinde önemle duran Ferîd Vecdî, İslâmiyet'in akıl ilkelerine göre anlaşılması ve âlimlerin yorumlan vasıtasıyla dine yapılan ilâvelerin ayıklanması gerektiğini bazan aşırılığa ka¬çacak derecede hararetle savunmuştur. Ona göre müslümanların içine düştüğü içtimaî ve siyasî zayıflığın sebebi, ilim¬den uzaklaşıp atalarından aldıkları mi¬rası aynen taklit etmekle yetinmeleri. nasları mezhepçi bir yaklaşımla te'vile tâbi tutmalarıdır. Esasen ilim öğrenme¬yi emreden dinin ilimle çatışması müm¬kün değildir. Ne kadar ileri merhaleler katedilirse edilsin ilim insanı ruhen hu¬zura kavuşturmada asla dinin yerini ala¬maz [665]. Ancak gerçek din. insanın selim ya¬ratılışına paralel evrensel ilkeler içeren ve hurafelere yer vermeyen İslâmiyet'tir. İs¬lâm'ın farklı dillere, ırklara ve kültürle¬re mensup milletlerce kabul edilmesi ve kısa zamanda dünyanın her tarafına ya¬yılması da bunu göstermektedir.
    Son devir müfessirleri arasında zikre¬dilen Ferîd Vecdî Kur'ân-ı Kerîm'i tefsir ederken âlimlerce üzerinde ittifak edi¬len mânaları tercih etmiş, nüzul sebep¬lerini ve nesih faktörünü dikkate almak¬la birlikte modern ilmin verileriyle ka-nıtlanamayacağı düşüncesiyle mucizele¬re ve âhiret konularına ilişkin âyetleri müteşâbih kabul etmiş, bazı âyetleri il¬mî bir kanun zannettiği evrim teorisine uygun olarak te'vil etmiş, bu arada Dozy ve Carlayl gibi Batılı yazarların Kuranın üslûbuna dair itirazlarını da reddetme¬ye çalışmıştır. [666]
    Ferîd Vecdî İslâm âleminde yaygın ta-savvufı anlayışı da eleştirmiştir. Ona gö¬re nitelikleri Kur'an'da ve sahih hadis¬lerde belirtilen velî, elinden geldiğince ilâhî emirlere uymaya çalışan mümin¬den ibarettir. Sûfîlerin velîlik ve buna bağlı tevessül anlayışları konusunda nas-larda açık bilgiler bulunmayıp bunlar İs¬lâm'ın bünyesine sonradan dahil edil¬miştir. [667]
    Ferîd Vecdînin asıl meşhur olduğu alan kelâm ilmidir. İtikadî konularda aklî de¬liller kullanan Ferîd Vecdî, muhtemelen pozitivist ilmî atmosferin etkisiyle iman esaslarını duyu verilerine dayanan delil¬lerle kanıtlamaya çalışmış, klasik şekliy¬le yetersiz bulduğu kelâm ilminde mo¬dern ilimlere paralel olarak yenilikler yapmak istemiştir. Fikrî mücadelelerin¬de daha çok materyalizmin tenkidi üze¬rinde duran Ferîd Vecdî, müslümanların mezhep taassubuyla oluşan inançlardan kurtulmadıkça itikadî ve içtimaî prob¬lemlerini çözemeyeceklerine inanmıştır.
    Onun dikkat çeken itikadî görüşleri şöy¬lece özetlenebilir:
    1- Ulûhiyyet. Her insan Allah'ın varlığı¬nı fıtrî ve zarurî bir şekilde bilebilir. Zira illiyet ilkesini bütün varlığa uygulayan herkes Allah'ın varlığına ulaşır. O'nun varlığına inanmayanların illiyet ilkesini reddetmeleri gerekir; bu ise ilmi inkâr etmekle aynı anlama gelir. Bilim ilerle¬dikçe evrendeki düzenin aşkın bir bilgi ve kudretin eseri olduğu daha kesin bir şekilde anlaşılacağından Allah'ın varlı¬ğına dair mantıkî deliller pekişecektir. İlâhî sıfatların mahiyeti konusunda akıl yürüterek bir sonuca varmak oldukça zordur. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm insanla¬rın bu noktada yetersiz olduğunu haber vermiştir. Bununla birlikte Ferîd Vecdî sıfatlar konusunda tenzih ilkesini akla daha yatkın görür. [668]
    Ferîd Vecdî'ye göre materyalistlerin isbât-ı vâcib delillerine yaptıkları itiraz¬ların ilmî bir değeri bulunmadığı gibi kendi felsefelerini kanıtlayan ciddi de¬lilleri de yoktur. Zira onlar cansız mad¬deden hayatın çıkmasına, insanlarda var olan düşünme, bilgi üretme, sevme, öf¬kelenme gibi gayri maddî özelliklerin kaynağını ve evrende hâkim olan kanun¬ların koyucusunu maddeye dayandırma¬larına mâkul bir açıklama getirememiş¬lerdir. Varlığın kaynağını maddeye da¬yandırma fikri yeni gelişmeler karşısın¬da da hiçbir değer taşımamaktadır. Zi¬ra Avrupa'da yapılan psikolojiye dair araştırmalar ve herkesin gözü önünde gerçekleştirilen ruh çağırma celseleri bü¬tün varlığın maddeye indirgenemeyece¬ğini, madde ötesi âlemlerin de mevcut olduğunu kesinlikle kanıtlamıştır [669]. Ferîd Vecdî, materyalizmi eleştirmesine karşılık evrim teorisinin esasını teşkil eden "tabii ayıklama" fikrini Kur'an'a uygun bulmuş ve bazı âyetleri bu görü¬şü teyit eden deliller arasında zikretmiş¬tir. [670]
    2- Kulların Fiilleri ve Kader. Ferîd Vecdî âyetlere dayanarak ilâhî iradenin, dola¬yısıyla kaderin mutlak geçerli olduğunu kabul etmekle birlikte kaderle insanın sorumluluğunu bağdaştırmanın güçlü¬ğünü de görmektedir. Ona göre bu güç¬lük ilâhî irade ve takdirle insanların fi¬illeri arasındaki ilişkinin mahiyetini, âhi-ret hayatı ile insanın bu dünyadaki fiil¬leri arasındaki münasebetin esasını, ay¬rıca varlık ve olayların teşekkülüne dair nizamın hakikatini bilmenin imkânsızlığından kaynaklanmaktadır. [671]
    3- Nübüvvet. Peygamberliğin gerçekli¬ği ve vahyin imkânına dair aklî delillerin bulunduğunu kabul etmekle birlikte Fe¬rîd Vecdî, çağımız insanının deneysel ka-nıtiara önem verdiğini dikkate alarak peygamberlik ve vahyin bu yoldan da kanıtlanması gerektiğini düşünür. Nite¬kim hayvanların döllenme, üreme, bes¬lenme gibi işlevleriyle ilgili olarak yeter¬li ölçüde bilgilerle donatılmış oldukları müşahede edilmektedir. Bu bilgilerin onlara akıl ve duyular dışında bir yolla geldiğinde şüphe yoktur ve bu yol da il¬hamdır. Materyalistlerin bu tür bilgileri içgüdüye dayandırmaları sonucu değiş¬tirmez. İnsanlar içinde yüksek bir ruhî melekeye sahip olanlara da ilham yo¬luyla bilgiler gelmesi mümkün ve vâki-dir. Nitekim Eflâtun, Voltaire, Victor Hu-go gibi eski ve yeni bazı düşünürler, dâ¬hilerin sıradan insanlardan farklı olarak akıl ve duyuların etkisi dışında aniden gerçekleşen bir sezgi veya ilhamla bazı bilgilere eriştiklerini kabul etmişlerdir. Ferîd Vecdfye göre dâhilerdeki bu özel bilgilerin kaynağı da madde ötesi âlem¬dir. Böyle bir âlemin varlığı ruh çağırma celselerinde tecrübî olarak kanıtlanmış¬tır. Zira bu celselerde, adı ne olursa ol¬sun madde dışı bazı varlıklarla irtibat kurulduğu görülmektedir. Bütün bun¬lar, insanlar arasında Allah'tan vahiy al¬maya elverişli olan yüksek ruhî merte¬beye sahip bir zümrenin bulunabileceğini ve bunların da nebî veya resul diye adlandırılan şahsiyetlerden oluştuğunu gösteren hissî delillerdir. [672]
    Ferîd Vecdî, gençlik dönemlerinde mo¬dern ilmin verileriyle doğrulanamadık-ları gerekçesiyle mucizelere dair nasları te'vii etmekle birlikte daha sonra kale¬me aldığı bazı eserlerinde yüksek ru¬hî güce sahip bulunan peygamberlerin maddeye tesir edebileceklerini belirte¬rek mucizeleri mümkün görmüş, hak¬kında kesin nas bulunmadığı için isrâ ve mi'racın bedenen değil ruhen vuku bulduğunu savunmuştur [673]. Ona göre Hz. Peygamber'in nü¬büvvetine ilişkin en büyük delil, önce Arap toplumunda, ardından da başka milletlerde kısa zamanda büyük bir si¬yasî ve içtimaî inkılâbın gerçekleşmesi¬ni sağlayan Kur'ân-ı Kerîm'dir. Kur'an'ın i'câzını kanıtlayan en güçlü delil de bu İnkılâbı gerçekleştiren zengin muhteva¬sı ve evrensel tesiridir [674]. Hz. Peygamber'in bütün insanlara hakka ve doğruya uymayı, sab¬retmeyi, yeryüzünde bozgunculuk yap¬maktan sakınmayı, sevgi ve yardımlaş¬ma gibi üstün ahlâkî erdemlerle bezen¬meyi, kötülüklerden arınmayı tavsiye et¬mesi ve bu öğretilere dayalı bir toplum düzeni kurması onun gerçek peygamber olduğunun diğer delilleridir. [675]
    4- Âhiret. Bütün semavî dinler âhiret âleminin varlığında müttefik olup insan¬ları bu âleme karşı hazırlıklı olmaya da¬vet etmişlerdir. Eğer yapılan amellerin karşılıklarının verileceği bir âhiret âlemi olmasaydı bu davetlerin bir anlamı kal¬mazdı. Ferîd Vecdî, zarûriyyât-ı dîniyye-den olan âhiretin ispat konusunda Arap müellifleri içinde en çok eser telif eden¬lerden biri olduğunu söylemesine rağ¬men Mustafa Sabri Efendi onun ölüm¬den sonra dirilişi önce inkâr edip buna ilişkin nasları te'vile tâbi tuttuğunu, an¬cak daha sonra sanki sadece ruhanî di¬rilişe inanır göründüğünü iddia etmiştir. [676]
    XX. yüzyılın ilk yarısında dine karşı ya¬pılan tenkitleri. Batılı ilim adamları ile düşünürlerin görüşlerinden faydalana¬rak cevaplandırmaya çalışan Ferîd Vec¬dî dinî düşünceye dinamizm kazandıran bir şahsiyettir. Dinle ilmi ve akh uzlaş¬tırmaya çaba sarfetmesine rağmen iti¬kadî problemlere rasyonel bir yaklaşım¬dan ziyade onları sensüalist bir anlayış¬la çözmeye gayret etmiş, yani dini göz¬lem ve deneyi esas alan metotlarla te-mellendirmek istemiştir. Ferîd Vecdî, Cemâleddîn-i Efgânî ve Muhammed Ab-duh'un öncülüğünü yaptığı yenilikçi akı¬mın içinde yer alarak özellikle mater¬yalizme karşı mücadele vermiş, bu se¬beple de ilim adına ileri sürülen teorile¬rin etkisinde kalmıştır. Evrim teorisinin Kur'an'la uyuştuğunu kanıtlamaya ça¬lışması da bunu göstermektedir. Şarki¬yatçılar tarafından İslâmiyet'e yönelti¬len tenkitleri cevaplandırıp İslâm'ın ye¬niliklere açık bir din olduğunu savunma¬sıyla da dikkat çekmiştir. Ferîd Vecdî'-nin görüşleri İslâm âleminde yankılar uyandırmış; Abbas Mahmûd el-Akkâd, Muhammed Ahmed el-Gamrâvî, Muhib-büddin el-Hatîb. Muhammed Hüseyin Heykei ve Muhammed Tevfik Ahmed gi¬bi çağdaş Mısırlı âlimler üzerinde etkili olmuştur.
    Ferîd Vecdî, başta Mustafa Sabri Efen¬di olmak üzere çeşitli âlimlerce tenkit edilmiştir. Bu tenkitler daha çok, Türki¬ye'deki inkılâpları ve Batılılaşma hare¬ketlerini kesin bilgi sahibi olmadan tas¬vip etmesi, Batı'da yürütülen ruh çağır¬ma faaliyetlerine önem vermesi, dinî me¬tinleri kanıtlanmamış ilmî teorilerin ışı¬ğında yorumlaması, pozitivist atmosfe¬rin etkisiyle hissi mucizeleri inkâr etme¬si, materyalizmi reddederken pozitivist metottan hareket etmesi, aklen imkân¬sız görünen hususları mümkün hale ge¬tirebileceğine inanacak derecede bilime güvenmesine karşılık dinin haber verdi¬ği bazı hususları imkânsız kabul etmesi ve ilmin sınırlarını neredeyse dini de içi¬ne alacak şekilde genişletmesi gibi nok¬talarda toplanmaktadır.

    Eserleri.

    a- Tefsir.
    1- el-Muşhafül-mü-fesser [677]. Müfessİrlerin icmâı-nın bulunduğu görüşlere dayanılarak hazırlanmış, üslûbu sade. muhtasar bir tefsirdir.
    2- Şafvetul-'irfan ti tefsîri'l-Kur'ân [678]. Kur'an tarihi hak¬kında geniş bilgiler ihtiva eden eser Mu-kaddimetü 1 -Mushafi 1 - m üfesser adıy¬la da bilinir.
    3- el-Edilletü'l'CHmiyye calâ cevâzi tercemeti'l-Kur'ân. [679]
    b- Kelâm.
    1- el-Hadîkatü'1-fikriyye fîişbâti vücûdi'llâh biî-berâhîni't-ta-bfiyye [680]. Dâ'iretü'l-macârif"m "Allah" maddesi içine derce-dilen eser. Mehmed Akif Ersoy tarafın¬dan Hadîko-i Fikriyye adıyla Türkçe'¬ye çevrilerek Sırât-ı Müstakîm'üe ya¬yımlanmıştır (H/27-48 11324-13251).
    2- el-İslöm fî 'aşri'I- 'ilm [681]. İnsanın mahiyeti, Hz. Peygamber'in şahsiyeti. Kur'ân-ı Kerîm'in i'câzı, İslâm'ın haki¬kati, keramet ve harikulade olaylar, İs¬lâmiyet ve Batı medeniyeti gibi konuları ihtiva eder.
    3- el-İslâm dînü'1-mede-niyye [682]. el-Medeniy-ye ve'l-İslâm, Tatbîku'd- diyâneti'l-İslâmiyye, el-İslâm dînü'l-ciîm ve'l-medeniyye adlarıyla da bilinen eser, Ab¬dullah Bâbî tarafından Diyânet-i İslâ-miyye'nin Kavöid-i Medeniyyeye Tat¬biki veya Burhân-ı Sâtı' [683], Kadir Zâkirî tarafından da Medeniyyet ve İslâm [684] adıyla Türkçe'ye tercüme edilmiş, ayrıca Urduca ve Fars¬ça'ya da çevrilmiştir. [685]
    4- el-İslâm dînü'I-hidâye ve'1-ıs¬lâh [686]. Din, vahiy, insanların dine olan ihtiyacı, İslâm şeriatı gibi konuları ihtiva etmekte olup el-İslâm dî-nün hâlid adıyla da bilinir. Eser Tâhir et-Tınâhî tarafından yeniden düzenle¬nerek neşredilmiştir. [687]
    5- el-Mer'etü'l-müslime [688]. İslâm'ın kadına bakışını tenkit etmek amacıyla Kasım Emîn tarafından yazı¬lan el-Mer'etü'l-cedide adlı esere red¬diyedir. Mehmed Akif Ersoy eseri Müs¬lüman Kadını adıyla Türkçe'ye çevirmiş [689], bu tercüme ayrıca Sırât-ı Müstakîm'üe de yayımlanmıştır (1/3-19 |1324|).
    6- Nakdü Kitâb Fi'ş-Şi'ri'l-câhiîî. Kur'an'daki kıssaların hayalî ol¬duğunu, ayrıca Arap edebiyatına dair kaynaklarda Câhiliye devrine nisbet edi¬len şiirlerin bu döneme ait olmadığını iddia eden Tâhâ Hüseyin'in Fi'ş-Şi'ri'l-câhilî adlı eserine reddiyedir. Her iki eser bir arada yayımlanmıştır. [690]
    7- es-Sîretü'1'Muhammediyye. Çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan ve Mu¬hammed Receb Beyyûmî tarafından bir araya getirilen makalelerinden oluşmuş¬tur. [691]
    8- Lord Kromer ve'î-İslâm [692]. İslâm'ın içti¬maî ve siyasî bir nizam kurmaktan mah¬rum olduğunu İddia eden müsteşrik Lord Kromer'e reddiyedir.
    9- Sefîrü'î - İslâm ilâ sâ iri'1-akvam [693]. Dünya çapında düzenlenen bir kongrede İslâ¬miyet'i tanıtmak amacıyla sunduğu teb¬liğdir. Bu tebliğ, Hüsnüzâde Ahmed Ce¬mal tarafından Türkçe'ye çevrilerek Sı-rât-ı Müstakîm'üe yayımlanmıştır (1/ 17-19, 22-24 |1324|).
    c- Felsefe.
    1- Sajd Atlâli'1-mezhebimaddî [694], Materyalizmin ten¬kidine dairdir.
    2- Mecmû':atü'r-resâ:'i-li'l'felsefiyye [695]. Materyalizm ve spiritüalizm gibi felsefî akımların gö¬rüşleriyle ilgili olup eserde materyalizm eleştirilmiştir.
    3- el-Felsefetü'l-hakka fî bedâ'i'i'l-ekvân [696]. İnsan fizyolojisinin ilginç yanları, hayvanlar¬la bitkiler alemindeki şaşırtıcı tezahür¬ler ve bunların Tann'nm varlığına delil oluşları gibi konulan ihtiva eden bu ri¬sale Halil Nimetullah tarafından Felse-fe-i Hakka adıyla Türkçe'ye çevrilerek Sırât-ı Müstakîm'de yayımlanmıştır.
    d- Ansiklopediler ve Edebî Eserler.
    1- Kenzü'i-'tılûm ve'1-luğa [697]. Mısır'da orta dereceli okullarda ders kitabı olarak okutulmuş ansiklo¬pedik bir eserdir.
    2- Dâ'iretü'l-ma'âri-fi'l-karni'l-'işrin. Müellifinin belirttiği¬ne göre. Kenzü'l-'ulûm ve'1-luğa'nm büyük ilgi görmesi üzerine bu alandaki boşluğu doldurmak amacıyla muhteva¬sı daha geniş olan bu eseri tek başına telif etmiştir. Dinî, felsefî, coğrafî ve iç¬timaî ilimlerle dil konusuna ilişkin mad¬deler ansiklopedinin büyük çoğunluğu¬nu teşkil eder. Eserdeki bazı maddeler oldukça uzun olup yeterince araştırıl¬madan ve bazan tek kaynağa dayanıla¬rak yazılmıştır. On cilt olan ansiklopedi ilk defa 1910-1918 yıllarında Kahire'de yayımlanmış, daha sonra da iki baskı¬sı yapılmıştır [698]. Muhammed Hüseyin Heykel, çağ¬daş ansiklopedilerin birçok müellif ta¬rafından hazırlandığını belirterek Dâ3i-retü'l-masarifi ilmî açıdan yetersiz bul¬muştur. [699]
    3- el-Vecdiyyât Makâmâtü Muhammed Ferîd Vecdî. Müellifin ahlâkî ve içtimaî konuları makâme* türünde anlattığı, el-Hayât dergisinde yayımlanan yazılarının bir kısmının Muhammed Abdülmün'im el-Hafâcî ve Abdülazîz Şeref tarafından kitap haline getirilmiş şekildir. [700]
    Muhammed Tâhir el-Hâcirî Muham¬med Ferid Vecdî ve âşâruh [701], Enver el-Cündî de Muhammed Ferîd Vecdî [702] adlarıyla birer mo¬nografi kaleme almışlardır.

    Bibliyografya:

    Ferîd Vecdî. DM, I, 481-562; a.mlf.. el-İs-lâmn'asnl-'itm, Kahire 1350/1932, 1,4,29-32, 253, 261, 286. 296, 339-340, 364-384, 424-435; II, 78-80, 226-227, 243, 247-253, 307, 320-346, 360; a.mlf.. es-Sîretul-Mu-hammediyye [703], Kahire 1413/1993, s. 45-67. 84. 96, 104-105, 129-138, 247, 322; a.mlf.. Mukaddi-metü'l-Muştıafî'l-müfesser. Kahire 1377, s. 6-7, 12, 43-44, 48, 91-94, 102-105, 132-138; a.mlf.. el-Vecdiyyât nşr. Muhammed Abdül¬mün'im el-Hafâcî-Abdülazîz Şerefi, Beyrut 1402/1982, s. 31-44; Serkîs, Mu'cem, II, 1451-1452; Brockelmann. GAL Suppi, III, 324-325; Muhammed Tâhâ el-Hâcirî, Muhammed Ferîd Vecdi ue âşâruh, Kahire 1970; a.mlf, Mecelle-tü'I-ma'hedi'l-buhüş ue'd-dirâsâti'i cArabiy-ye, IV, Kahire 1973, s. 416-417; Enver el-Cün¬dî, Terâcimü't-aSâmi'l-mu'âştrtn. Kahire 1970, s. 353-361; a.mlf. Muhammed FerTd Vecdî, Kahire 1974; a.mlf.. Alâmü'l karni'r-râbic caşer, Kahire 1981. s. 230-235; Mustafa Sabri Efendi, Meuktfü'l-Cakl ue'l-'âiem, Beyrut 1981, I, 25, 64, 106, 117, 156, 169-170, 173, 183, 186, 205, 208, 425-435; II, 74, 123, 280; IV, 5, 9, 10, 135, 209, 402, 405, 409, 410-414, 420, 425-426, 433-434, 440-445, 450-453; Fehd b. Abdurrahman er-Rûmî, Menhecü'l-medreseti'l-cak!iyye'l-hadîse, Beyrut 1407, I, 194-205, 499, 536-539, 560-566, 604-605, 635-663; Abdul¬halîm Üyevs. "Muhammed Ferid Vecdî", Ed-üâ'ü'ş-şerî'a, VIII, Riyad 1397, s. 451-487; SM, 1/3-24 (1324); 11/27-48 (1324-25)



  4. 27.Mayıs.2012, 18:53
    3
    Şema
    Moderatör

    Profili:
    Üyelik Tarihi: 20.Mart.2007
    Üye No: 123
    Mesaj Sayısı: 9,332
    Rep Derecesi:
    Tecrübe Puanı: 103

    Cevap: Muhammed Ferid Vecdi kimdir?

    Bu adam muhammed ferit vecdi mi yoksa mehmet ferit vecdi mi?


  5. 27.Mayıs.2012, 18:53
    3
    Moderatör
    Bu adam muhammed ferit vecdi mi yoksa mehmet ferit vecdi mi?


  6. 30.Mayıs.2012, 07:36
    4
    ebuturab
    Site Doktoru

    Profili:
    Üyelik Tarihi: 03.Mart.2007
    Üye No: 74
    Mesaj Sayısı: 1,714
    Rep Derecesi:
    Tecrübe Puanı: 20
    Bulunduğu yer: vuslat-ı nur

    Cevap: Muhammed Ferid Vecdi kimdir?

    Bu adam muhammed ferit vecdi hocam


  7. 30.Mayıs.2012, 07:36
    4
    Site Doktoru
    Bu adam muhammed ferit vecdi hocam


  8. 14.Aralık.2016, 12:34
    5
    Misafir

    Yorum: Muhammed Ferid Vecdi kimdir?

    Yüksek bilginlerin dine ihtiyacı yoktur diyecek kadar,yolunu kaybetmiş biridir.İçten içe dine karşı reformculardan.


  9. 14.Aralık.2016, 12:34
    5
    Kayıtsız Üye - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Kayıtsız Üye
    Misafir
    Yüksek bilginlerin dine ihtiyacı yoktur diyecek kadar,yolunu kaybetmiş biridir.İçten içe dine karşı reformculardan.





+ Yorum Gönder